Sông Bàn Thạch

0
3180

Mấy thế kỉ trôi qua, bao biến thiên dồn dập, chuyện xưa giờ đã hóa thân vào ca dao:

Sông Bàn Thạch quanh co uốn khúc
Núi Đá Bia cao vút tầng mây
Non kia, núi nọ còn đây
Mà người non nước ngày nay phương nào?

Sông Bàn Thạch
Sông Bàn Thạch

Vị trí địa lý:

Sông Bàn Thạch dài khoảng 60km, bắt nguồn tại Hòn Dù, một nhánh của Trường Sơn cao 1104m, chảy qua các xã thuộc tổng Hòa Đa và Hòa Đồng rồi ra cửa Đà Nông. Vào mùa mưa, dòng nước của sông chảy xiết vì nước mưa từ các con suối thượng nguồn chảy về. Mùa nắng, nước Bàn Thạch chảy lờ đờ, lòng sông cạn nên chỉ lợi cho nông nghiệp.

Sông bắt nguồn từ phía nam tỉnh, phần thượng nguồn chảy theo hướng đông bắc gần như vuông góc với dãy núi Đèo Cả, sau đó chuyển hướng tây nam – đông bắc, đến Đông Mỹ lại chuyển hướng đông bắc – tây nam đổ ra cửa Đà Nông. Trong mùa cạn, dòng chảy chuyển hướng sang đông nam – tây bắc, đổ ra biển ở cửa Phú Hiệp. Hướng chảy khác các sông trong tỉnh. Độ dốc ở thượng nguồn rất lớn, tới 75%0, khi chảy đến vùng đồng bằng chỉ còn 2%0. Sông có diện tích lưu vực không lớn nhưng vùng thượng nguồn nhiều mưa nên thường gây ra lũ nghiêm trọng cho vùng phía nam của Tuy Hòa. Tổng lượng dòng chảy 0,8 tỉ m3, trữ lượng điện năng khoảng 30.680 KW. Trên sông có các công trình thủy lợi: Trạm bơm Nam Bình, đập Phú Hữu, đập An Sang, hồ Đồng Khôn và các vị trí quy hoạch khác như đập Đá Đen, hồ Mỹ Lâm, hồ Phước Giang…

Tên gọi:

Khúc sông từ núi Hòn Gió mang tên Đá Đen chảy qua giữa Hòn Trống và Hòn Chảo. Đến vùng Ngọc Lâm, người ta gọi là sông Bánh Lái. Chảy tới vùng Hội Cư, sông tiếp nhận một chi nữa từ đèo Cục Kịch giáp giới với Khánh Hòa, mang tên sông Bàu Sắc. Từ Hội Cư sông mang tên Bàn Thạch, chảy ra biển ở cửa Đà Nông. Diện tích lưu vực 590km2.

Truyền thuyết:

Tương truyền sông Bàn Thạch là thánh địa của loài cá sấu. Dưới đời Minh Mạng, quan sở tại Phú Yên tâu rằng cá sấu ở đây hại người hơn cả cọp, xin thưởng cho ai giết cá sấu như giết cọp. Dân hai bên bờ nộp nhiều bộ da cá sấu để lãnh thưởng. Theo Đại Nam nhất thống chí, có thể sông Bàn Thạch là sông Phan Định mà Nguyễn Trãi nói đến trong Địa dư chí từ thế kỷ 15. Lý Thường Kiệt đã phải dừng ngựa trước dòng sông đầy sấu dữ này. Để đoàn quân an toàn qua sông, Lý Thường Kiệt phải tâu vua phong cho ba con cá sấu thủ lĩnh ở đây là Hiếu Thuận tam thần. Nhưng theo học giả Hoàng Xuân Hãn trong tác phẩm Lý Thường Kiệt thì sông Phan Định có thể là sông Tu Mao, tức sông Tân An chảy ra cửa Quy Nhơn.

Lợi ích:

Sông Bàn Thạch góp phần lớn vào sự phát triển kinh tế nông nghiệp của Huyện Đông Hòa. Với việc dòng chảy đi qua các Xã như Hòa Vinh, Hòa Xuân Tây, Hòa Xuân Đông, Hòa Hiệp Trung, Hòa Hiệp Nam và đổ ra ở của Đà Nông. Đây là nguồn nước cung cấp cho sự phát triển ngành nông nghiệp lúa nước, chăn nuôi các gia súc, gia cầm và phát triển nuôi các loài cá nước ngọt, nước lợ, góp phần vệ sinh vùng chuyên canh tôm sú, thẻ chân trắng ở khu vực Hòa Hiệp Trung, Hòa Hiệp Nam, Hòa Tâm.

Thực trạng:

Tuy nhiên, với những mặt tích cực đó thì hiện tại với sự phát triển của xã hội kèm theo với ý thức kém của một số cá nhân, tập thể thì nguồn nước của sông Bàn Thạch đang bị ô nhiễm ảnh hướng xấu đến cuộc sống sinh hoạt của người dân, cũng như trong việc phát triển nuôi trồng thủy, hải sản ở khu vực hạ lưu. Đồng thời, vào mùa lũ các năm thì 2 bên bờ của sông xảy ra hiện tượng sạt lở nghiêm trọng. Tuy chính quyền Huyện đã có những biện pháp xây kè để giảm sạt lở nhưng chỉ tập trung một số điểm chưa có thể hoàn thiện hết các địa điểm xung yếu.

Giải pháp:

Trong tương lai thì ngoài sự quản lý của chính quyền Huyện thì tất cả mọi người dân nên ý thức được vai trò quan trọng của sông Bàn Thạch trong việc phát triển kinh tế, xã hội của Huyện Đông Hòa. Từ đó, cùng với chính quyền có những biện pháp nhằm giảm ô nhiễm nguồn nước, ngăn chặn quá trình sạt lở ở 2 bên bờ sông.

BÌNH LUẬN

Please enter your comment!
Please enter your name here